نبايد خوف از خدا به حد يأس از رحمت او برسد

ناگفته نماند كه خوف از خدا نبايد بيش از حد متعارف باشد كه به حد قنوط و يأس و نوميدى از رحمت خداى رحمان برسد؛ و اين ناپسند و مذموم است و چه بسا موجب زياد كردن گناه و شايد كفر و ضلالت گردد؛ چنان كه بعضى از گناهكاران مى گويند:

مى دانم كه جهنمى هستم و خدا مرا نمى بخشد. اين گونه گفتار، در احاديث و آيات، نهى شده اند. خداوند تعالى مى فرمايد:

قل يا عبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله إن الله يغفر الذنوب جميعا إنه هو الغفور الرحيم؛[1] بگو اى بندگان من كه بر خود اسراف و ستم نموده ايد، از رحمت خدا نوميد نشويد؛ به راستى خداوند تمام گناهان را مى آمرزد؛ زيرا او بسيار آمرزنده و مهربان است.

إن الله لا يغفر أن يشرك به و يغفر ما دون ذلك لمن يشاء و من يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما؛[2] به راستى خداوند شرك را نمى آمرزد، ولى پايين تر از آن را براى هركس بخواهد (شايسته بداند) مى بخشد.

و إني لغفار لمن تاب و آمن و عمل صالحا ثم اهتدى؛[3] به راستى من هر كس را كه توبه كند و ايمان آورد و عمل صالح انجام دهد، سپس هدايت شود، مى آمرزم.

پس با سه شرط، گناهان آمرزيده مى شوند: توبه، ايمان واقعى و عمل صالح و نيك.

و لا تيأسوا من روح الله إنه لا ييأس من روح الله إلا القوم الكافرون؛[4]

از رحمت خدا مأيوس نشويد به راستى از رحمت خدا نوميد نمى شود جز گروه كافران. بنابراين، انسان مؤمن نبايد در هيچ شرايطى، از رحمت خداى متعال مأيوس شود، بلكه هميشه بايد بين خوف و رجا باشد؛ در عين حالى كه خوف دارد رجا و اميدوارى هم به رحمت خدا داشته باشد. خوف او به اندازه اى باشد كه هميشه او را از

گناه و معصيت باز دارد و هم چنين اميدوارى اش به شكلى باشد كه پرجرأت و جسور و بى باك نباشد.

[5]