سوءظن و بددلى

1  از آثار ضعف نفس و جبن است.

يا أيها الذين آمنوا اجتنبوا كثيرا من الظن إن بعض الظن إثم؛[1]

اى كسانى كه ايمان آورده ايد از بسيارى از گمان ها بپرهيزيد؛ زيرا به راستى بعضى از گمان ها گناه است.

 

و ظننتم ظن السوء و كنتم قوما بورا؛[2]

و گمان بد برديد و گروه تباه زده شديد.

 

امام صادق عليه السلام مى فرمايد:

ضع امر اخيك على احسنه حتى يأتيك ما يغلبك منه و لا تظنن بكلمة خرجت من اخيك سوء و انت تجد لها فى الخير محملا[3]؛ كار برادر دينى را حمل بر صحت و توجيه كن، تا اندازه اى كه ظن غالب (مثلا 80 درصد) از بدى او براى تو ثابت شود و از سخنى كه از او شنيدى، حتما گمان بد نبر؛ تا مى توانى محمل صحيح براى آن پيدا كن.

 

شايد بدى سوءظن از اين جهت باشد كه اسرار دل را، جز علام الغيوب- خداى تعالى- كسى نمى داند.

در ضمن، چون شيطان لعين هميشه انسان را وسوسه و وادار به سوءظن مى نمايد، لذا مؤمن نبايد كارى كند كه مورد سوءظن و گمان بد قرار گيرد؛ چنان كه پيامبر گرامى فرموده اند:

اتقوا مواقع التهم [4]؛ از جاهايى كه مورد تهمت قرار مى گيريد بپرهيزيد.

 

امير المؤمنين عليه السلام مى فرمايد:

من عرض نفسه للتهمه فلا يلومن من اسآء الظن به [5]؛

كسى كه خود را در معرض تهمت قرار دهد، به راستى ملامت نكند كسى را كه به او گمان بد برده است.

 

و در حديث وارد شده كه رسول خدا صلى الله عليه و آله با همسر خود، صفيه، دختر حى بن اخطب، (كنار درب مسجد النبى) سخن مى گفت؛ مردى از انصار از آنجا مى گذشت؛ حضرت او را صدا زد و فرمود: فلانى، اين همسر من صفيه است. عرض كرد: يا رسول الله، مگر ما جز گمان نيك نسبت به شما مى بريم؟ فرمود:

ان شيطان يجرى من ابن آدم مجرى الدم فخشيت ان يدخل عليك [6]؛ شيطان به راستى هم چون خون در انسان جريان دارد، ترسيدم در تو نيز اثر بگذارد.